Sygnały myśliwskie historia

Sygnalistyka myśliwska jest tak stara jak samo łowiectwo. Narodziła się kilkadziesiąt tysięcy lat temu, w epoce kamiennej. Stworzyła ją praktyczna konieczność porozumiewania się: na grubego i niebezpiecznego zwierza można było polować jedynie w wielkiej grupie. Konieczność komunikowania się między sobą poszczególnych uczestników łowów dała początek sygnalistyce łowieckiej. Z czasem do wartości czysto użytkowej sygnałów doszedł ich walor obrzędowy i artystyczny. Dzisiejsze sygnały to połączenie wszystkich trzech sfer, w jakich funkcjonują sygnały – komunikacyjnej, obrzędowej i artystycznej.

Najstarsze archeologiczne szczątki myśliwskich instrumentów liczą sobie ok. 30 tysięcy lat. Są to pozostałości po kościanych piszczałkach. Rozwój sygnalistyki był ściśle związany z rozwojem instrumentów muzycznych. Kolejny etap, po kościanych piszczałkach, to myśliwskie instrumenty sygnałowe wykonane z rogów zwierząt. Stąd ich współczesna nazwa – rogami nazywa się instrumenty sygnałowe wykonane z metalu. Początek sygnałów granych na rogach, na naszych ziemiach, sięga epoki starożytnej. Ówczesne rogi myśliwskie, wykonane najczęściej z rogów zwierząt żyjących na danym terenie, rzadziej z rogów zwierząt obcych, np. bawołu, przetrwały w niezmienionej formie do czasów współczesnych. Można było z nich wydobyć kilka niskich, głuchych w swej barwie, ale donośnych dźwięków, Pozwalało to na układanie prostych, kilkutonowych melodii (z rogu Wojskiego nie dało się wydobyć takiego bogactwa dźwięków, jakie opisał w „Panu Tadeuszu” Adam Mickiewicz).

Około XV wieku równolegle z rogami naturalnymi zaczęły funkcjonować instrumenty myśliwskie wykonane z metalu. Można było wydobywać z nich więcej dźwięków o czystszej barwie i donioślejszym brzmieniu.

Największy rozwój sygnalistyki łowieckiej w Polsce przypada na czasy od późnego średniowiecza do końca XVIII wieku. Był to czas największych puszczańskich łowów, organizowanych przez dwór królewski, książęta i magnaterię. Tamtejsza sygnalistka myśliwska obejmowała przynajmniej sto różnych sygnałów.

Sygnalistyka łowiecka w Polsce upadła wraz z utratą niepodległości. Ubożenie właścicieli dóbr, spowodowało ograniczenie wielkich łowów, a sygnalistka łowiecka wraz z innymi elementami tradycji narodowej, np. sokolnictwem, nie były akceptowane przez zaborców.

Współczesna sygnalistka łowiecka bierze swój początek w przełomie XVIII i XIX wieku. Wywodzi się z Niemiec, jak zresztą większa cześć naszej obrzędowości łowieckiej. Dziś w kniejach słychać prawie wyłącznie nieduże instrumenty blaszane, tzw. rogi Plessa. Rzadziej grają duże rogi francuskie, używane tradycyjnie do polowań konnych, stąd ich nazwa rogi par force. Sporadycznie odzywają się tradycyjne rogi, wykonane z rogu dużych zwierząt, np. bawołu.

Do dziś zachowało się w tradycji polowania, wraz z zapisem nutowym, przynajmniej 60 sygnałów myśliwskich. Oczywiście większość z nich zatraciła rację bytu, np. sygnał „Przywołanie kobiet”. Na współczesnych polowaniach gra się poniżej 30 sygnałów. Faktyczną popularnością cieszy się jednak zaledwie kilkanaście z nich. Sygnały łowieckie tak dziś, jak i 300 lat temu możemy generalnie podzielić na sygnały informacyjne i obrzędowe – uroczyste. Pierwsze z nich nadal wypełniają rolę przekaźnika praktycznych informacji między uczestnikami polowania, kolejne podkreślają uroczysty charakter wydarzenia bądź sytuacji, jaka zaistniała na polowaniu.

Sygnały grane podczas polowania

1. Jeżeli jest to polowanie wyjazdowe, a myśliwi nocowali na wspólnej kwaterze, to pierwszym sygnałem w dniu polowania będzie „Pobudka”.

2. Drugim (lub pierwszym) sygnałem będzie „Zbiórka myśliwych”.

3. Po uformowaniu się linii myśliwych i naganki, przed odprawa grany jest sygnał „Powitanie”

4. Jeżeli jest przeprowadzana ceremonia ślubowania, to powinien być zagrany na koniec sygnał „Darz Bór”

5. Po odprawie zabrzmi sygnał „Apel na łowy”.

Na polowaniu powinny być grane sygnały: 

a) rozpoczęty miot (naganka naprzód) – w przypadku jednotonówki 1 sygnał 
b) zakaz strzału w miot – – ” – 2 sygnały 
c) koniec miotu rozładuj broń – – ” – 3 sygnały 

Zgodnie z regulaminem polowań można zrezygnować z sygnałów a) i b). W zależności od umiejętności uczestników polowania dopuszcza się jeszcze następujące sygnały: 

1) Gotów – taka sama odpowiedź z linii naganki; 

2) Naganka na lewe lub prawe skrzydło; 

3) Naganka prędzej lub wolniej; 

4) Naganka głośniej lub ciszej; 

5) Po ruszeniu przez nagankę zwierza można z linii naganki podać sygnał „pilnuj”. 

Po skończonym miocie prowadzący polowanie może (nie musi) zagrać sygnał „Zbiórka myśliwych”. 

7. Jeżeli zachodzi konieczność przeprowadzenia chrztu myśliwskiego, to na polecenie celebrującego, powinien być zagrany sygnał „śmierć zwierzyny” strzelonej przez młodego myśliwego (na chrzest brak sygnału). 

8. Gdy w przerwie polowania przewidziany jest posiłek, to trębacz powinien zagrać sygnał „Na posiłek”.

9. Po ułożeniu pokotu powinien być zagrany sygnał „Zbiórka myśliwych”. 

10. Po raporcie z przebiegu polowania sygnalista gra sygnał „Zwierzyna na rozkładzie” dla poszczególnych gatunków strzelonej zwierzyny. 

11. Jeżeli ma zostać przeprowadzony ceremoniał pasowania, to należy to zrobić przed sygnałami „śmierć zwierzyny”, wtedy sygnalista powinien zagrać „Pasowanie”. 

12. Po ogłoszeniu króla i wice – króla polowania oraz pudlarza sygnalista gra odpowiednio sygnały na cześć króla, wice – króla oraz pudlarza sygnał jak dla króla celowo fałszowany. 

13. Następnie po zakończeniu wszystkich czynności związanych z celebracja pokotu grany jest sygnał „Darz Bór
a po oznajmieniu przez prowadzącego końca polowania – sygnał „Koniec polowania”. 

14. Jeżeli po polowaniu przewidziana jest biesiada myśliwska, to sygnalista powinien zagrać sygnał „Na posiłek”
a po posiłku można w trakcie rozjazdu do domów zagrać sygnał „Pożegnanie” Generalnie przyjęto zasadę, że sygnałów przed polowaniem słucha się z nakryta głowa (wyjątek „Darz Bór” przy ślubowaniu). Natomiast po polowaniu z odkryta głowa (wyjątkiem jest sygnał dla pudlarza i zbiórka myśliwych). Sygnaliści w czasie grania sygnałów nie zdejmują nakryć głowy.