Kordelas myśliwski

Rys historyczny

Kordelas myśliwski, zajmuje szczególne miejsce w tradycji łowieckiej. Od stuleci nierozerwalnie związany z myśliwskim rynsztunkiem, stoi na straży honoru braci rycerskiej św. Huberta. Jest to długi prosty lub zakrzywiony jedno lub dwusieczny nóż myśliwski, który służył kiedyś do skłuwania upolowanej zwierzyny.

Kordelas został wynaleziony bardzo dawno temu. Właściwie funkcjonował od czasu, gdy zaczęto stosować narzędzia z żelaza. Właściwą formę przyjął w średniowieczu – jako mocny, długi nóż o wąskim, szpiczastym ostrzu, z solidną rękojeścią, służący do dobijania rannej zwierzyny. Myśliwy uzbrojony w kuszę czy też archaiczną broń palną, było tak aż do XIX wieku, nie miał innej możliwości uśmiercenia grubego zwierza jak tylko przez skłucie go kordelasem w serce.

W wiekach XVIII i XIX kształt kordelasów przybrał swój ostateczny, charakterystyczny wygląd. W większości broń ta, z rękojeścią z jeleniego rogu, była okuwana mosiądzem i grawerowana w motywy roślinne oraz zwierzęce. Można powiedzieć, że był to typ „roboczy”. Nierzadko jednak wykonywano bardzo drogie kordelasy, prawdziwe arcydzieła sztuki jubilerskiej, raczej dla kunsztu niż do celów użytkowych. Kordelasy z początku XIX wieku miały klingi o długości 50-60 centymetrów. W miarę upływu lat zmniejszyła się ona do około 25 centymetrów. Krótszych kordelasów nie wyrabiano, bo byłyby niepraktyczne, a nawet niebezpieczne dla myśliwego.

Jedynie myśliwy pasowany ma prawo noszenia kordelasa. To kolejna pozostałość po rycerskim rodowodzie tradycji myśliwskiego pasowania. Kordelas pełni tu rolę miecza – oręża, który wraz z pasem i ostrogami był materialnym potwierdzeniem przynależności do kasty rycerzy. Zwyczajowo również tylko pasowany myśliwy może występować w poczcie sztandarowym, czy to w roli chorążego, czy przybocznego. Utarło się, by jedynie pasowanym myśliwym powierzać obowiązek opiekuna nad stażystą w kole łowieckim.

Współczesny kordelasa wg wzorca PZŁ

Ozdobny kordelas myśliwski jest współczesnym oryginalnym wzorem białej broni. Został on zaprojektowany do noszenia przy stroju galowym jak również i w polu. Zastosowanie kordelasa jest wszechstronne tak przy rytuałach myśliwskich jak i przy skłuwaniu zwierza. Należy jednak pamiętać, że kordelas, jako ozdobny nie posiada tej odporności jak czysto użytkowe jednostki białej broni np. bagnet. Kordelas został uznany przez Zarząd Główny Polskiego Związku Łowieckiego /pismo znak: 12 PD 83 z dn. 19.04.1983 r./ za oficjalną broń honorową i ozdobną do munduru galowego PZŁ.

Głownia wykonana jest z wysokostopowej, nierdzewnej stali chromowej i zahartowana do min.50°HRc. Około 1/4 długości głowni w pobliżu jelca pozostaje nie zahartowana w celu ułatwienia wygrawerowania dedykacji, monogramu itp. Rękojeść wykonana jest zasadniczo z drewna akacjowego. Głowica w kształcie głowy orła, jelec – orlich szponów, hak pochwy – ogona orła – nadają kordelasowi narodowy charakter. Głowica rękojeści, jelec, hak i okucia pochwy wykonane są z mosiądzu. Szkielet pochwy wykonany jest ze stali i obciągnięty brązową skórą. W pochwie osadzone są dwie płaskie sprężyny, które utrzymują głownię.

Masy i wymiary:

Długość głowni – 25cm

Szerokość głowni – 2,4cm

Grubość głowni – 4,6-4,4 mm

Długość kordelasa w pochwie – ca. 39cm

Ciężar kordelasa – 0,5kg

Ciężar kordelasa w pochwie – 0,65kg

Użytkowanie

Do noszenia kordelasa przy uniformie służy żabka o regulowanej długości. Żabkę zakłada się na pas spodni, a długość jej tak ustala, by rękojeść leżała na pole marynarki mundurowej. Kordelas może być noszony bez żabki /np. w polu/. W tym celu należy pochwę przetknąć lub przełożyć za pas tak, aby hak pochwy objął pas od zewnątrz.

CEREMONIAŁ

Ceremoniał Wręczania honorowych kordelasów myśliwskich Opracowanie: Bolesław Szatrański, Komisja Kultury Łowieckiej Elbląskiej Okręgowej Rady Łowieckiej.

Kordelas nosi się przy myśliwskim ubiorze wyjściowym, na szczególnie uroczyste okazje.
Kordelas przypina się do munduru, w ozdobnym pochwie, zawieszonym na rapciach, przy lewym boku w ten sposób, by rękojeść pokrywała dolną część poły kurtki, a jelec był na wysokości dolnej krawędzi poły.
Wzór rękojeści kordelasa (materiał – zrzut poroża) oraz kolor i ozdoby nożna winny być wykonane jednolicie dla całego Koła Łowieckiego.
Przywilej noszenia kordelasa należy do tych myśliwych, którzy byli pasowani, po zdobyciu grubego zwierza.
Uprawnionymi do noszenia kordelasa są także myśliwi, po ukończonym szkoleniu, zdaniu egzaminu i pasowaniu na selekcjonera zwierzyny płowej.
Przygotowanie do uroczystości:

- Na scenie na której odbędzie się ceremoniał, należy ustawić stolik, na którym zostają ułożone wręczane kordelasy. Na deskach sceny (na placu przed wiatą) położyć skóry dzika lub jelenia, w ilości zależnej od liczby wręczeń.
- Myśliwi, którzy otrzymają kordelasy -„pasowani”, wcześniej przypinają sobie puste rapcie, do lewego boku.
- Do pomocy pasującemu, przedstawicielowi władz PZŁ, na scenie znajduje się również asystent – członek Koła.
- Po obu bokach sceny dla podkreślenia szczególnie uroczystego charakteru wydarzenia, mogą siedzieć dwa, dobrze ułożone psy myśliwskie (wyżły) ewentualnie wraz z przewodnikami. Na scenie znajdują się także sygnaliści myśliwscy.

Przebieg uroczystości:

asystent wywołuje imiennie myśliwych „do pasowania” – sygnał: Pasowanie
pasowany/wani przyklękają na lewe kolano na skórze,
pasujący – przedstawiciel władz PZŁ lub Koła – wyjmuje kordelas z pochwy, uderza myśliwego klingą kordelasa po lewym ramieniu ze słowami: „pasuję Cię Rycerzem Św. Huberta”

Pasowany odpowiada : „na chwalę polskiego łowiectwa”

Pasujący – życzy: „Darz Bór” – sygnalista gra Sygnał: Darz Bór

Pasowany wstaje, odbiera z rąk pasującego, wręczony mu (rękojeścią) kordelas i wkłada go do pochwy. Jeżeli pasowanie odbywa się grupowo – sygnały grane są po każdej grupie, po wręczeniu kordelasa ostatniemu z tej grupy.